دیابت نوعی اختلال متابولیک است که نحوه پردازش گلوکز (قند خون) در بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهد. گلوکز، منبع اصلی انرژی بدن است که هم توسط خود بدن تولید می‌شود و هم از طریق غذاهایی که می‌خوریم، تأمین می‌گردد. برای استفاده از گلوکز به عنوان سوخت، بدن به هورمونی به نام انسولین نیاز دارد. انسولین مانند یک کلید عمل می‌کند و به گلوکز کمک می‌کند تا وارد سلول‌ها شده و به انرژی تبدیل شود.

وقتی فردی به دیابت مبتلا می‌شود، به این معنی است که بدن او در تنظیم قند خون دچار مشکل شده است. دیابت در سالمندان می‌تواند به سه شکل بروز کند:

• تولید ناکافی انسولین: بدن به اندازهٔ کافی انسولین تولید نمی‌کند.
• مقاومت به انسولین: بدن به درستی از انسولین تولید شده استفاده نمی‌کند (به این وضعیت «مقاومت به انسولین» گفته می‌شود که اغلب در دیابت نوع دوم دیده می‌شود).
• ترکیبی از هر دو: بدن هم انسولین کافی تولید نمی‌کند و هم نسبت به انسولین موجود، مقاوم است.

در هر سه حالت، نتیجه یکسان است: سطح گلوکز در خون افزایش می‌یابد. افزایش مداوم قند خون در طولانی‌مدت می‌تواند عوارض جدی برای سلامتی ایجاد کند و کیفیت زندگی فرد را به شدت تحت تأثیر قرار دهد، به ویژه در سالمندان که می‌تواند محدودیت‌هایی در فعالیت‌های روزانه و رژیم غذایی آن‌ها ایجاد کند.

انسولین که در لوزالمعده تولید و در جریان خون آزاد می‌شود، نقش حیاتی در تنظیم قند خون دارد. این هورمون با انتقال گلوکز از خون به سلول‌ها، به حفظ سطح طبیعی قند خون کمک می‌کند. در دیابت نوع ۱، بدن به طور کلی قادر به تولید انسولین نیست، در حالی که در دیابت نوع دوم ، بدن یا انسولین کافی تولید نمی‌کند یا به آن مقاوم است.

تغذیه سالم و بهبود شیوه زندگی

 تغذیه سالم، رکن اصلی مدیریت دیابت است. در سالمندان، توجه به نکات زیر ضروری است:

• کربوهیدرات‌های پیچیده: مصرف کربوهیدرات‌های پیچیده مانند غلات کامل (نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای)، میوه‌ها و سبزیجات به جای کربوهیدرات‌های ساده (شکر، شیرینی، نوشابه) توصیه می‌شود. این نوع کربوهیدرات‌ها به آرامی قند خون را افزایش می‌دهند.
• فیبر: مصرف فیبر کافی از طریق سبزیجات، میوه‌ها و حبوبات به کنترل قند خون، کاهش کلسترول و بهبود عملکرد دستگاه گوارش کمک می‌کند.
• پروتئین: مصرف منابع پروتئینی کم‌چرب مانند مرغ، ماهی، تخم‌مرغ، حبوبات و لبنیات کم‌چرب برای حفظ توده عضلانی و سیری ضروری است.
• چربی‌های سالم: مصرف چربی‌های غیراشباع مانند روغن زیتون، آووکادو، آجیل و دانه‌ها به سلامت قلب و عروق کمک می‌کند. از مصرف چربی‌های اشباع و ترانس پرهیز کنید.
• محدودیت مصرف قند و شکر: مصرف قند، شکر، شیرینی، نوشابه و آبمیوه‌های صنعتی باید محدود شود.
• رعایت وعده‌های غذایی منظم: خوردن وعده‌های غذایی منظم و پرهیز از حذف وعده‌ها به کنترل قند خون کمک می‌کند.
• فعالیت بدنی منظم: ورزش منظم نقش مهمی در کنترل دیابت دارد. برای سالمندان، فعالیت‌های بدنی سبک تا متوسط مانند پیاده‌روی، شنا، یوگا و تمرینات کششی توصیه می‌شود. قبل از شروع هر برنامه ورزشی، مشورت با پزشک ضروری است. ورزش به کاهش قند خون، افزایش حساسیت به انسولین، کنترل وزن، بهبود سلامت قلب و عروق و کاهش استرس کمک می‌کند.
• کنترل وزن: حفظ وزن سالم یا کاهش وزن اضافی در صورت لزوم، به بهبود کنترل قند خون و کاهش خطر عوارض دیابت کمک می‌کند.
• ترک سیگار: سیگار کشیدن خطر ابتلا به دیابت و عوارض آن را افزایش می‌دهد.

حسین صفری

کارشناس ارشد تغذیه و رژیم درمانی

واحد بهبود تغذیه جامعه شبکه خدمات بهداشتی درمانی اموزشی شهرستان لامرد