هپاتیت در لغت به معنای «التهاب» است و هپاتیت کبدی، یعنی التهاب بافت کبد. زمانی که کبد دچار التهاب شود، توانایی آن در پاکسازی سموم از خون، ذخیره انرژی و کمک به هضم چربی‌ها مختل می‌گردد.

عوامل متعددی می‌توانند التهاب کبد را ایجاد کنند؛ از جمله عفونت‌های ویروسی، مصرف بی‌رویه الکل، برخی داروها و بیماری‌های خودایمنی. با این حال، شایع‌ترین علت هپاتیت در سطح جهان، ویروس‌های هپاتیت هستند که از فردی به فرد دیگر منتقل می‌شوند و از این رو شناخت راه‌های انتقال آن‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد.

انواع رایج ویروس‌های هپاتیت

ویروس‌های هپاتیت گونه‌های مختلفی دارند که از نظر راه انتقال و پیامدهای سلامتی با یکدیگر تفاوت‌های مهمی دارند. آشنایی با این تفاوت‌ها، نخستین گام برای پیشگیری درست است.

هپاتیت A و E : این دو نوع معمولاً از طریق آب و غذای آلوده منتقل می‌شوند. شیوع آن‌ها بیشتر در جایی است که بهداشت آب آشامیدنی یا بهداشت مواد غذایی رعایت نشود. عفونت با این ویروس‌ها معمولاً حالت حاد دارد و مزمن نمی‌شود، اما می‌تواند برای مدتی سلامت فرد را به‌طور جدی مختل کند. رعایت بهداشت فردی، مصرف آب سالم و شست‌وشوی صحیح سبزیجات، از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از این دو نوع هستند.

هپاتیت BوC :این ویروس‌ها از طریق خون آلوده، تماس جنسی محافظت‌نشده یا از مادر آلوده به نوزاد منتقل می‌شوند. نکته حیاتی آن است که هپاتیت B وC  می‌تواند به‌صورت مزمن در بدن باقی بماند و طی سال‌ها به‌آرامی تبدیل به سیروز کبدی یا حتی سرطان کبد گردد.

 علائم شایع؛ نشانه‌های هشداردهنده

بسیاری از مبتلایان به هپاتیت، به‌ویژه در مراحل اولیه، هیچ علامت مشخصی ندارند؛ همین موضوع خطر بیماری را دوچندان می‌کند، زیرا فرد بدون اطلاع می‌تواند ویروس را به دیگران منتقل کند و از درمان به‌موقع نیز بازبماند. با این حال، در صورت بروز علائم، موارد زیر شایع‌ترین نشانه‌های هشداردهنده‌اند:

•              زرد شدن پوست و سفیدی چشم‌ها (یرقان)

•              تیره شدن رنگ ادرار

•              خستگی مفرط و بی‌حوصلگی مداوم

•              درد یا سنگینی در ناحیه راست بالای شکم

•              بی‌اشتهایی و حالت تهوع

هر یک از این علائم به‌تنهایی دلیل قطعی بر ابتلا به هپاتیت نیست، اما اگر به‌ویژه در کنار سابقه تماس با عوامل خطر بروز کند، مراجعه به مرکز سلامت و انجام آزمایش خون ضروری است. تشخیص زودهنگام، مسیر درمان را بسیار هموارتر می‌کند.

 پیشگیری: سه رکن اصلی مراقبت

پیشگیری از هپاتیت بر سه رکن اصلی استوار است .

الف) واکسیناسیون؛ حیاتی‌ترین رکن: واکسن هپاتیت B یکی از مؤثرترین ابزارهای پیشگیری در سلامت عمومی است. والدین عزیز حتماً مراقب باشند که طبق برنامه واکسیناسیون کشوری، دوزهای مربوط به نوزادان به‌موقع و کامل دریافت شود. تکمیل تمام دوزها شرط اثربخشی کامل واکسن است. افراد در معرض خطر نیز می‌توانند با مشورت پزشک نسبت به دریافت واکسن اقدام کند

ب) رعایت بهداشت فردی و محیطی: پیشگیری از هپاتیت‌های منتقله از راه آب و غذا، مستقیماً به رفتارهای روزانه ما وابسته است:

•              شست‌وشوی مکرر دست‌ها با آب و صابون، به‌ویژه قبل از تهیه یا مصرف غذا و پس از استفاده از سرویس بهداشتی

•              مصرف فقط آب آشامیدنی سالم

•              شست‌وشوی سبزیجات با مواد ضدعفونی‌کننده و آبکشی کامل

•              رعایت بهداشت در تهیه و نگهداری مواد غذایی

ج) ایمنی در درمان و مراقبت روزانه: ویروس‌های هپاتیت B و C از راه خون منتقل می‌شوند؛ بنابراین:

•              از وسایل شخصی مشترک مانند مسواک، ناخن‌گیر و تیغ اصلاح استفاده نکنید.

•              برای ، سوراخ کردن گوش یا اقلام مشابه، تنها به مراکز دارای مجوز و با تجهیزات استریل مراجعه کنید.

•              مطمئن شوید تجهیزات پزشکی و تزریق در مراکز درمانی استریل و یک‌بارمصرف است.

توصیه پایانی و پیگیری سلامت

اگر سابقه ابتلا به هپاتیت در خانواده دارید، شغل شما با تماس با خون در ارتباط است یا به هر دلیلی در معرض عوامل خطر قرار دارید، حتماً برای بررسی و آزمایش خون به پزشک خانواده خود مراجعه کنید.

با غربالگری ساده، می توان عفونت‌های بی‌علامت را پیش از رسیدن به مراحل جدی شناسایی کرد.

"حسین پارسایی" مسئول واحد بیماریهای واگیر شبکه بهداشت و درمان لامرد